Pensioen afkopen betekent dat u uw opgebouwde pensioenpot in één keer laat uitbetalen op uw bankrekening, in plaats van via een levenslange maandelijkse uitkering. Volgens de Nederlandse wet mag dit alléén bij een zogenoemd 'klein pensioen' (minder dan circa € 600,- bruto per jaar). Grote pensioenen mogen nooit worden afgekocht.
Voor mensen die vaak van baan zijn gewisseld of kort als uitzendkracht hebben gewerkt, is het een bekend fenomeen: tientallen brieven van verschillende pensioenfondsen met de mededeling dat u recht heeft op een pensioenuitkering van € 25,- per jaar als u straks met pensioen gaat.
Zowel voor u als voor het pensioenfonds brengt dit veel administratieve rompslomp met zich mee. Daarom bestaat er de mogelijkheid om een klein pensioen af te kopen. Maar let op, de spelregels zijn de afgelopen jaren drastisch veranderd.
Waarom Afkopen? (En Waarom Liever Niet)
Het afkopen van een klein pensioen klinkt aantrekkelijk. U krijgt in één keer een paar honderd of duizend euro op uw rekening gestort, waarmee u een vakantie kunt boeken of schulden kunt aflossen.
Toch zit er een groot fiscaal nadeel aan: Als u een klein pensioen afkoopt terwijl u nog werkt, wordt dat bedrag door de Belastingdienst gezien als regulier salaris (inkomen in Box 1). Omdat u nog niet de AOW-leeftijd heeft bereikt, betaalt u het volle belastingtarief (bijna 37% of zelfs 49,5%). Als u ditzelfde bedrag pas als pensioenuitkering na uw 67e had gekregen, betaalde u er waarschijnlijk nog geen 20% belasting over.
Daarnaast raakt u uw gereserveerde inkomen voor later kwijt, wat de kans op een pensioengat vergroot.
De Regels in 2026: Automatische Waardeoverdracht
Tot een aantal jaar geleden stuurde een pensioenfonds u na ontslag bijna automatisch een brief met de vraag of u het bedrag wilde afkopen. Dat is tegenwoordig niet meer zo. De overheid wil dat pensioengeld ook daadwerkelijk voor uw oude dag bewaard blijft.
Daarom is de wet gewijzigd. Heeft u een heel klein pensioen (onder de afkoopgrens van circa € 600 bruto per jaar)? Dan gelden de volgende regels:
- Eerst Automatische Overdracht: Uw oude pensioenfonds zal eerst proberen dit bedrag automatisch over te dragen naar het pensioenfonds van uw nieuwe werkgever. Dit heet Automatische Waardeoverdracht. Hier hoeft u niets voor te doen. Uw kleine potje wordt simpelweg bij de grote pot gestort.
- Afkoop als Overdracht Mislukt: Werkt u niet meer (bijv. WW, ZZP'er) of heeft uw nieuwe werkgever geen pensioenregeling? Dan kan de waardeoverdracht niet plaatsvinden. In dat geval mag het pensioenfonds – na verloop van tijd – besluiten om het potje alsnog af te kopen en in één keer op uw rekening te storten.
En Bij Het Bereiken Van De Pensioenleeftijd?
Als u de pensioenleeftijd (bijv. 67 of 68 jaar) heeft bereikt, en u heeft nog steeds een potje staan dat onder de wettelijke afkoopgrens valt, dan kan het pensioenfonds besluiten om dit bij het ingaan van het pensioen in één keer (als 'lumpsum' of afkoopsom) aan u over te maken in plaats van u maandelijks € 4,- te moeten overmaken tot uw dood.
Vanaf het bereiken van de AOW-leeftijd is dit fiscaal een stuk aantrekkelijker, omdat u dan direct in het lage belastingtarief van Schijf 1 valt.
Let op: Heel klein pensioen (onder de € 2,-)
Volgens de Nederlandse wet vervallen zogenaamde "micro-pensioenen". Heeft u ergens een pensioenaanspraak opgebouwd die kleiner is dan € 2,- per jaar? Dan mag het fonds dit laten vervallen ten gunste van de grote pot. U krijgt dit bedrag niet en het wordt ook niet overgedragen.
Lumpsum (Nieuw Pensioenstelsel)
De regels voor afkoop van een klein pensioen moeten niet verward worden met de zogenoemde "Lumpsum" regeling uit het nieuwe Pensioenakkoord (Wtp). In het nieuwe stelsel krijgt élke gepensioneerde (ook mensen met een zéér groot pensioen) het recht om op de pensioendatum maximaal 10% van het totale pensioenvermogen in één keer te laten uitbetalen (lumpsum). De overige 90% moet echter verplicht gebruikt worden voor een levenslange, maandelijkse uitkering.