Het recht op zorgtoeslag is direct gekoppeld aan de Nederlandse zorgverzekeringswet (Zvw). Als u verplicht bent een Nederlandse basisverzekering af te sluiten, heeft u (mits uw inkomen niet te hoog is) recht op zorgtoeslag. Zodra u in het buitenland gaat werken of emigreert, vervalt deze plicht vaak, waardoor u uw basisverzekering én uw zorgtoeslag direct moet stopzetten.
Voor honderdduizenden Nederlanders houdt de grens niet op bij de landsgrenzen. U gaat studeren in de Verenigde Staten, u woont over de grens in Duitsland, of u vertrekt voor een lange backpackreis naar Azië. Maar wat gebeurt er in die periode met uw Nederlandse zorgtoeslag van ruim € 120 per maand? De regels rondom het buitenland zijn berucht om hun complexiteit, omdat niet alleen de Belastingdienst, maar ook de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en zorgverzekeraars hier een rol in spelen. In dit artikel leggen we per scenario uit hoe het in 2026 precies zit met de zorgtoeslag en het buitenland.
De Gouden Koppelingsregel
Om uw recht op zorgtoeslag in een buitenlandse situatie te begrijpen, hoeft u slechts één gouden regel te onthouden:
Geen Nederlandse basisverzekering = Geen zorgtoeslag.
Dienst Toeslagen keert geen geld uit voor private buitenlandse verzekeringen of internationale reisverzekeringen. U moet een polis hebben bij een Nederlandse zorgverzekeraar, vallend onder de Nederlandse Zorgverzekeringswet. Of u die polis mag (of moet) aanhouden als u de grens over gaat, hangt af van de regels van de SVB omtrent verzekeringsplicht. Deze verzekeringsplicht is in 90% van de gevallen gekoppeld aan het land waar u werkt, niet het land waar u woont.
Scenario's voor Nederlanders in het Buitenland
Wat betekenen deze complexe wetten in de praktijk? We werken de meest voorkomende internationale scenario's uit.
Scenario 1: Reizen, Backpacken of een Tussenjaar
Sarah heeft haar middelbare school afgerond en gaat een jaar lang backpacken door Zuidoost-Azië. Ze blijft bij haar ouders ingeschreven in Nederland en ze gaat tijdens haar reis niet lokaal in het buitenland werken. Gevolg: Omdat Sarah in Nederland geregistreerd blijft en in het buitenland niet als werknemer aan de slag gaat, blijft zij in Nederland verzekeringsplichtig. Zij houdt haar Nederlandse basisverzekering aan en behoudt dus ook gewoon de volledige 12 maanden recht op zorgtoeslag, die op haar Nederlandse bankrekening wordt gestort.
Scenario 2: Werken of Stage lopen met Buitenlands Salaris
Tom studeert in Nederland, maar gaat voor 6 maanden een betaalde stage lopen in Berlijn. Hij sluit daarvoor een Duits contract af bij het bedrijf en ontvangt op een Duitse bankrekening stagevergoeding waarop Duitse belasting wordt ingehouden. Gevolg: Door in Duitsland te werken en daar belasting/premies af te dragen, valt Tom (volgens Europese regels) direct onder het Duitse sociale zekerheidsstelsel. De SVB in Nederland stelt vast dat zijn Nederlandse verzekeringsplicht vervalt. Tom moet zijn Nederlandse basisverzekering opzeggen en zich in Duitsland verzekeren. Omdat hij geen Nederlandse basisverzekering meer heeft, moet hij zijn zorgtoeslag over die 6 maanden in Mijn Toeslagen stopzetten! Doet hij dat niet? Dan vordert de Belastingdienst dit achteraf meedogenloos terug.
Scenario 3: Studeren in het buitenland (zonder te werken)
Lisa gaat een volledige bachelor volgen aan een universiteit in de Verenigde Staten. Ze blijft in Nederland ingeschreven, of schrijft zich uit (dat maakt voor de studieregeling niet altijd uit). Ze heeft echter een strikt studentenvisum en mag en gaat daar niet werken. Gevolg: Zolang een student puur en alleen voor studie in het buitenland verblijft (ook voor meerdere jaren) en daar geen lokaal inkomen uit arbeid genereert, blijft de Nederlandse verzekeringsplicht in stand. Lisa houdt haar basisverzekering en ontvangt maandelijks haar zorgtoeslag.
Het risico van dat kleine bijbaantje
Voor studenten en reizigers is het gevaarlijk als zij plots tóch even gaan werken. Een baantje van 4 uur per week als barkeeper in Australië of een betaalde stage in Londen zorgt er juridisch direct voor dat de Nederlandse Zvw-plicht vervalt. U bent dan verplicht lokaal de verzekering te regelen en u mag geen zorgtoeslag ontvangen. Achteraf corrigeert het CAK (Centraal Administratie Kantoor) en de SVB dit vaak, wat leidt tot enorme naheffingen.
Grensarbeiders en Expats
De regels voor mensen die permanent in het grensgebied wonen en werken, zijn wezenlijk anders dan voor reizigers.
De Grensarbeider: Wonen in België, werken in Nederland
Pieter woont met zijn gezin in het Belgische Antwerpen, maar werkt 5 dagen per week als IT'er bij een bedrijf in Breda (Nederland). Volgens de EU-regels ben je sociaal verzekerd in het land waar je werkt. Pieter is dus in Nederland belasting- en premieplichtig. Hij is daarom verplicht om een Nederlandse basisverzekering (verdragsverzekering) af te sluiten via een zorgverzekeraar. Gevolg: Omdat Pieter voldoet aan de hoofdregel (hij heeft een Nederlandse basisverzekering), mag hij via Mijn Toeslagen een 'verzoek zorgtoeslag buitenland' indienen. Bij een gemiddeld of laag inkomen krijgt hij de zorgtoeslag, ook al woont hij op een buitenlands adres.
De Expat: Wonen in Nederland, werken in Duitsland
Klaas woont in Enschede (Nederland), maar werkt net over de grens in Duitsland voor een Duitse werkgever. Hier geldt hetzelfde EU-principe, maar in omgekeerde richting. Klaas is belastingplichtig in Duitsland. Hij mag daarom geen Nederlandse basisverzekering afsluiten en moet verplicht aansluiten bij een Duitse Krankenkasse. Gevolg: Zonder Nederlandse basisverzekering heeft Klaas in principe geen recht op de reguliere zorgtoeslag van de Nederlandse Belastingdienst, ongeacht hoe laag zijn inkomen is. Hij moet kijken naar de vergelijkbare toeslagen en kortingen binnen het Duitse belastingstelsel.
Buitenlandse Studenten en Expats in Nederland
De stroom van buitenlandse kenniswerkers en internationale studenten naar Nederland is gigantisch. Waar hebben zij recht op?
Buitenlandse Studenten in Nederland
Voor buitenlandse studenten die tijdelijk in Nederland komen studeren is de wet duidelijk: studeren is géén werken. Zij zijn daardoor niet verplicht (en het is ze zelfs verboden) om een Nederlandse basisverzekering af te sluiten. Ze moeten hun buitenlandse verzekering aanhouden of een particuliere internationale studentenverzekering (zoals AON) nemen. Zolang zij niet werken, hebben ze dus geen recht op zorgtoeslag.
Maar, zodra deze internationale student besluit een bijbaantje te nemen (bijvoorbeeld als fietskoerier of in de horeca) en hier loonbelasting over afdraagt, verandert alles. Vanaf de eerste werkdag zijn zij sociaal verzekeringsplichtig in Nederland. Ze móéten een basisverzekering afsluiten en hebben vanaf diezelfde dag (mits ingeschreven) ook direct het recht om zorgtoeslag aan te vragen.
Rekenvoorbeeld:
Dienst Toeslagen voert deze controles soms jaren na dato uit. Het kan zijn dat u in 2026 ineens de rekening gepresenteerd krijgt voor een foutieve stage-registratie in 2024.
Verdragslanden vs. Niet-Verdragslanden
Voor de echte fiscalisten is er een specifiek onderscheid te maken tussen landen waarmee Nederland een speciaal verdrag heeft (zoals de EU, EER en Zwitserland), en zogenoemde niet-verdragslanden (zoals Indonesië of Colombia).
In verdragslanden gelden zeer strakke uitwisselingsprotocollen. Dit wordt geregeld via het CAK. Verhuist u bijvoorbeeld als gepensioneerde naar Spanje (EU) en ontvangt u alleen Nederlands pensioen? Dan sluit u een zorgverzekering af via het CAK en niet meer via uw oude verzekeraar (Verdragspolis). U behoudt via een speciale regeling alsnog het recht op een zogenoemde 'verdragsbijdrage' die te vergelijken is met de zorgtoeslag. Emigreert u naar een niet-verdragsland en stopt uw werk? Dan worden vrijwel alle fiscale banden met de Nederlandse zorgverzekeringswet doorgeknipt en stopt iedere vorm van zorgtoeslag.
Stappenplan bij vertrek naar het buitenland
Gaat u voor langere tijd (langer dan 3 maanden) de grens over? Voorkom grote naheffingen door dit stappenplan te volgen:
- Doe de Wlz-check bij de SVB: Op de website van de Sociale Verzekeringsbank kunt u via een vragenlijst exact toetsen of u Wlz-plichtig blijft (en dus de basisverzekering moet aanhouden).
- Neem contact op met uw verzekeraar: Vertel hen of u in het buitenland gaat werken. Zij kunnen u adviseren of zij uw polis mogen stopzetten.
- Mijn Toeslagen: Moet de basisverzekering stop? Ga dan direct naar Mijn Toeslagen en kies voor de knop 'Mijn Zorgtoeslag stopzetten'. Geef als reden op dat u naar het buitenland vertrekt en/of buitenlands verzekerd bent.
Conclusie
De zorgtoeslag is geen absoluut recht voor iedere Nederlander; het is een compensatie voor de verplichte Nederlandse basisverzekering. Werkt u in het buitenland, dan valt u bijna altijd onder het buitenlandse verzekeringsstelsel, waardoor u uw recht in Nederland verliest. Werkt u níet en reist/studeert u alleen, dan bent u juist verplicht om uw Nederlandse basisverzekering (en de bijbehorende maandelijkse premie) te behouden, waardoor uw zorgtoeslag gewoon keurig iedere maand gestort blijft worden.
Gerelateerde Gidsen
- Zorgtoeslag Voorwaarden - Controleer de actuele inkomensgrenzen voor dit jaar.
- Zorgtoeslag Stopzetten - Een handleiding voor het veilig opzeggen van uw toeslag.
- Huurtoeslag Verhuizen - Lees hoe u in Nederland een verhuizing of emigratie doorgeeft aan Dienst Toeslagen.
Disclaimer: NettoGids versimpelt complexe grensoverschrijdende Europese wetgeving. Internationale sociale zekerheid is extreem situatie-afhankelijk. Bel altijd de SVB als u stage gaat lopen of gaat werken over de grens.
Changelog:
- 2026-06-23: Regels omtrent internationale studenten en CAK-procedures geactualiseerd.